Η μάσκα και το πρόσωπο

Η ετυμολογία της λέξης "Carnival" διχάζει: κάποιοι ισχυρίζονται ότι σχετίζεται με την ιταλική λέξη "carne" (κρέας) – carne levare ή carne vale («αποχαιρετισμός στο κρέας», «η Κυριακή της απόκρεω», καθώς ακολουθεί η νηστεία της Σαρακοστής) - ενώ άλλοι θεωρούν ότι συνδέεται με τη λέξη "carrus" (αυτοκίνητο) – carrus navalis («ναυτικό όχημα»). Η πρώτη εκδοχή θα τοποθετούσε την προέλευσή του καρναβαλιού στα Χριστιανικά χρόνια. Η δεύτερη, σε προγενέστερες θρησκείες και περιόδους και πιο συγκεκριμένα στην περίοδο των αρχαίων χρόνων και ειδικότερα στη λατρεία του Διονύσου, ο οποίος εγκαινίαζε τα Ανθεστήρια πραγματοποιώντας θεαματική είσοδο πάνω σε ξύλινο τροχοφόρο άρμα που αναπαριστούσε ένα πλοίο – εξ ου και το ναυτικό όχημα. 

 

Μία από τις πρωταγωνίστριες κάθε καρναβαλιού είναι η μάσκα! Η ύπαρξη και χρήση της μάσκας ξεκινούν μαζί με το ταξίδι του ανθρώπου πάνω στη γη, ίσως από τότε που ένας πρωτόγονος χρησιμοποίησε το κεφάλι ενός ζώου για να αναπαραστήσει μια σκηνή κυνηγιού... Έκτοτε, οι μάσκες έχουν χρησιμοποιηθεί στην καθημερινή ζωή και την τέχνη με πολλούς τρόπους και πολλαπλούς στόχους: την προστασία, τη μεταμφίεση, την κοινωνική αποδοχή, την άσκηση επιρροής ή πειθούς, την ψυχαγωγία, τη συμμετοχή σε κάποια θρησκευτική ή πολιτισμική δραστηριότητα και τελετουργία, την αφήγηση μιας ιστορίας, πραγματικής ή φανταστικής, την άσκηση κάποιου επαγγέλματος και την ιατρική πρακτική. 

Ως μάσκα ορίζουμε κάποια αλλαγή του προσώπου – μια αλλαγή της εμφάνισής του, κάποιο αξεσουάρ που φοριέται πάνω ή μπροστά από αυτό, αλλά κατά περίπτωση και το ίδιο το πρόσωπο, ή και μάσκες που καλύπτουν ολόκληρο το σώμα, όπως σε συγκεκριμένες τελετουργίες στην Αυστραλία, όπου χρησιμοποιούνται τεράστια τοτέμ - μάσκες. Οι μάσκες είναι το αρχαιότερο μέσο που επιτρέπει την αλλαγή της ταυτότητας και την υιοθέτηση ενός νέου εαυτού. Διασημότερες όλων των μασκών, είναι φυσικά οι Βενετσιάνικες. 

Οι Βενετσιάνικες μάσκες χρονολογούνται από την αρχαιότητα και χρησιμοποιούνταν αρχικά στην καθημερινή ζωή, για να προστατεύσουν την πραγματική ταυτότητα του φέροντος τη μάσκα. Έτσι, η κοινωνική προέλευση και τάξη δεν ήταν φανερή στις καθημερινές συναλλαγές και η έκθεση, σε περίπτωση εμπλοκής ενός ατόμου σε ύποπτες, μη αποδεκτές δραστηριότητες δεν αποτελούσε ζήτημα. Στην πορεία μετατράπηκαν σε χαρακτηριστικό έμβλημα του Βενετσιάνικου Καρναβαλιού.  

Το καρναβάλι μας επιτρέπει τον πειραματισμό με ρόλους και καταστάσεις που δεν ζούμε στην πραγματική ζωή. Μας προτρέπει να ενδυθούμε «μάσκες», στολές και περσόνες (Persona: μάσκες, πίσω από τις οποίες οι ηθοποιοί της αρχαιότητας έκρυβαν τα πρόσωπα τους, για βγουν στη σκηνή ταυτισμένοι με το ρόλο που υποδήλωνε το προσωπείο τους) ανοίκειες, τρομακτικές, ελκυστικές, προκλητικές, αστείες, γελοίες, υπερβολικές, αφύσικες, αντίθετες με εμάς και συχνά αποκαλυπτικές!

Εξίσου μεγάλο ή και μεγαλύτερο ενδιαφέρον όμως, παρουσιάζουν οι μάσκες που χρησιμοποιούμε εκτός τριωδίου. Η περσόνα δηλαδή, με την οποία επιλέγουμε να συστήσουμε τους εαυτούς μας στον κόσμο. Στη θετική της έκφραση, μια τέτοια «μάσκα» και περσόνα, είναι η καλή εντύπωση που καταφέρνουμε να δημιουργήσουμε κατά την αλληλεπίδρασή μας με τους άλλους, η καλή αίσθηση που αφήνουμε στους γύρω μας, η επιστράτευση των θετικών μας χαρακτηριστικών και η ζυγισμένη προβολή τους προς τα έξω. 

 

Σε κάποιες περιπτώσεις, μια περσόνα μπορεί να είναι ένας ψευδής εαυτός τον οποίο χρησιμοποιούμε για να μανιπουλάρουμε άλλους ανθρώπους – ένα τρανταχτό παράδειγμα της εποχής είναι τα ψεύτικα προφίλ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης - ενώ στην πιο επικίνδυνη εκδοχή, η περσόνα είναι ο ψευδής εαυτός τον οποίο συγχέουμε και ταυτίζουμε με τον πραγματικό μας εαυτό – για παράδειγμα, ένας πολιτικός πλασάρεται ως εθνοσωτήρας και σταδιακά πιστεύει ότι είναι κιόλας!

Μάσκες, λοιπόν, είναι και τα καθημερινά μας προσωπεία, πίσω από τα οποία κατοικούν οι πραγματικοί μας εαυτοί. Όσο μεγαλύτερη η απόσταση μεταξύ της πραγματικής προσωπικότητας και της περσόνας που επιστρατεύουμε, τόσο πιο απαιτητικό και περίπλοκο το μασκάρεμα. Ένα από τα βασικά βήματα που μας οδηγούν λίγο πιο κοντά στην αυτογνωσία, συνίσταται στην ικανότητά μας να διακρίνουμε το «είναι» και το «φαίνεσθαι» του ίδιου  μας του εαυτού, να ανα-γνωρίζουμε δηλαδή, ποιοι είμαστε στ’ αλήθεια και πώς παρουσιαζόμαστε προς τα έξω, καθώς επίσης και τα όρια αυτής της απόστασης.

Στο τέλος της Αποκριάς, οι μάσκες του καρναβαλιού πέφτουν! Το θέμα είναι τι γίνεται με τις άλλες μάσκες …

Έπαινος & Ενθάρρυνση

Επειδή πολλές φορές, στην προσπάθειά μας να εμψυχώσουμε και να τονώσουμε την αυτοπεποίθηση των παιδιών μας, περνάμε στο άλλο άκρο με τον διαρκή και τελικά, κενό ουσίας, έπαινο, ας δούμε κάποιες λεπτές διαφορές μεταξύ επαίνου και ενθάρρυνσης, καθώς και τα αναμενόμενα αποτελέσματα.

Ο συνεχής έπαινος δεν ενισχύει τελικά την πίστη στον εαυτό, όσο η ενθάρρυνση. Ο έπαινος - φράσεις όπως καλό, υπέροχο, καλύτερο/α ή τέλειο/α – ωθεί τα παιδιά στην αναζήτηση της εξωτερικής επιβεβαίωσης, τα κρατά κατά μία έννοια, εξαρτημένα από μια φιγούρα εξουσίας, ώστε να νιώθουν καλά με τον εαυτό τους και τα οδηγεί σταδιακά στην αποφυγή του ρίσκου – σε όλο και πιο σίγουρες και «εύκολες» επιλογές δηλαδή - ώστε να μην αποτύχουν και χάσουν τον πολύτιμο έπαινο του γονιού, του δασκάλου, κοκ. 

Η ενθάρρυνση απ’ την άλλη, επιτρέπει στο παιδί να εστιάσει στο πώς νιώθει το ίδιο εσωτερικά και να αισθανθεί ότι είναι σε μεγάλο βαθμό υπεύθυνο για την ευτυχία του, ότι η ευτυχία δεν οφείλει να έρθει από έξω. Επίσης, δίνεται μεγάλη αξία στην προσπάθεια, οπότε το παιδί οδηγείται σε ολοένα και πιο «δύσκολες» επιλογές, διευρύνοντας τις δυνατότητες και τις εμπειρίες του.

	ΕΠΑΙΝΟΣ	ΕΝΘΑΡΡΥΝΣΗ
Αποδίδεται / απευθύνεται	Στον δρώντα, στο «καλό παιδί»	Στην πράξη, στη διεργασία
Αναγνωρίζει	Μόνο το ολοκληρωμένο, τέλειο αποτέλεσμα: «Μπράβο, το έκανες σωστά»	Την προσπάθεια και τη βελτίωση: «Έβαλες τα δυνατά σου» ή «Πώς αισθάνεσαι με το αποτέλεσμα;»
Μήνυμα	Με επίκεντρο το γονιό: «Μου αρέσει όπως το κάνεις»	Με επίκεντρο το παιδί: «Εκτιμώ το ότι συνεργαζόμαστε έτσι»
Συνήθως…	Τον χρησιμοποιούμε στα παιδιά: «Είσαι πολύ καλό παιδί»	Την χρησιμοποιούμε με τους ενήλικες: «Ευχαριστώ για τη βοήθεια»
Παραδείγματα	«Είμαι περήφανη για σένα που πήρες Α» - επικεντρώνεται στην έγκριση του γονιού, όχι στο επίτευγμα του παιδιού	«Αυτό το Α είναι αποτέλεσμα των προσπαθειών σου» - αναγνωρίζει την ευθύνη και την κτήση του επιτεύγματος
Προσκαλεί	Τα παιδιά να αλλάξουν για τους άλλους	Τα παιδιά να αλλάξουν για τον εαυτό τους – εσωτερική κατεύθυνση
Σημείο ελέγχου	Εξωτερικό: «Τι σκέφτονται οι άλλοι;»	Εσωτερικό: «Τι σκέφτομαι εγώ;»
Διδάσκει	Τι να σκέφτεται το παιδί. Εξάρτηση από την αξιολόγηση των άλλων	Πώς να σκέφτεται. Αυτό – αξιολόγηση
Στόχος	Συμμόρφωση: «το έκανες σωστά»	Κατανόηση: «Τι σκέφτεσαι, αισθάνεσαι, έμαθες;»
Αυταξία	Νιώθω ότι αξίζω όταν με εγκρίνουν οι άλλοι	Νιώθω ότι αξίζω χωρίς απαραίτητα να με εγκρίνουν οι άλλοι
Μακροπρόθεσμα	Εξάρτηση από τους άλλους	Αυτοπεποίθηση, αυτονομία

Είναι διαπιστωμένο μέσα από έρευνες, ότι ενήλικες που δεν έμαθαν να πιστεύουν στον εαυτό τους και να αναλαμβάνουν την ευθύνη τους όσο ήταν παιδιά, συχνά δυσκολεύονται στις μετέπειτα σχέσεις τους, καθώς περιμένουν από τους άλλους να τους «φέρουν την ευτυχία» ή να τους εγκρίνουν σε ό,τι κάνουν για να νιώθουν καλά.

Ας δοκιμάσουμε να παραμερίσουμε το φασόν λεξιλόγιο – και τη γονεοκεντρική νοοτροπία - του επαίνου και ας ανακαλύψουμε το πλουσιότερο και ουσιαστικότερο λεξιλόγιο – και μια στάση μεγαλύτερου σεβασμού προς τα παιδιά – της ενθάρρυνσης!

 

Πηγές: www.empoweringpeople.com / http://msue.anr.msu.edu / http://positiveparenting.com